هیدروفیزیک

هیدروفیزیک

ارزیابی و تحلیل سایزموتکتونیک و توان لرزه‌خیزی حوضه آبخیز افچه، بیله‌سوار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استاد گروه جغرافیای طبیعی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران
2 دانشجوی کارشناسی ارشد زمین شناسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.
3 دانشجویی دکتری ژئومورفولوژی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه محقق اردبیلی اردبیل ایران
چکیده
از این رو آگاهی از وضعیت فعالیت‌های نئوتکنیک و توان لرزه‌خیزی منطقه جهت جلوگیری از ساخت و ساز غیر‌اصولی در حوضه‌ مورد تحقیق ضروری است. هدف از پژوهش حاضر ارزیابی توان لرزه‌خیزی گسل‌ها در حوضه‌ بیله‌سوار است. در این پژوهش برای ترسیم نقشه‌ها و تحلیل آن‌ها از نرم‌افزار ArcGIS استفاده شد. ابتدا با استفاده از نقشه زمین‌شناسی 1:100000 سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور در حوضه‌ مورد مطالعه، گسل‌های (اصلی و فرعی) تعیین و طول آن‌ها مشخص شد. سپس توان لرزه‌زایی گسل‌های منطقـه با استفاده از روابط زارع(1374)، نوروزی (1985) و نوروزی و اشجعی (1978) محاسبه شد. با توجه به نتایج، متوسط توان لرزه‌زایی بر حسب ریشتر در گسل‌های حاجی محمود قره‌ککیل 53/4، گورچینلو حاجی‌بیوک 09/4، حاجی اسماعیل ایمان‌خان 37/4، حاجی قدرت‌کندی 80/4، قشلاق آق‌برون 38/4، شابی‌کندی 03/5، ایده‌لو 24/5، کهل‌قشلاق 56/4، حاجی نورش‌کندی 32/4، قشلاق محمودلار 47/4، قشلاق حاج اکبر 39/4، جهان خانملو 75/3 و چای قشلاقی سیاب 53/3 است. نتایج حاصله نشان داد که منطقه مورد مطالعه، به‌خصوص بخش‌های مرکزی به سمت جنوب حوضه به‌علت تمرکز خطواره‌های گسلی، از نظر لرزه‌خیزی مستعد است و امکان وقوع زمین‌لرزه‌هایی با بزرگی بیش‌تر از 4 ریشتر در آن است. گسل‌های ایده‌لو، شابی‌کندی و حاجی قدرت‌کندی به‌ترتیب دارای بالاترین توان لرزه‌زای در منطقه هستند. بررسی‌ها هم‌چنین نشان می‌دهد که بین توان لرزه‌زایی گسل‌ها با طول گسل ارتباط مستقیم وجود دارد. با توجه به نبود مطالعات کافی در مورد تکتونیک و لرزه‌خیزی منطقه، بایستی به‌جهت حصول اطمینان بیش‌تر، مطالعات دیگری در رابطه با سایزموتکتونیک و‌ پهنه‌بندی منطقه از نظر لرزه‌خیزی نیز انجام گیرد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Evaluating and Analysis the Seismotectonics and Seismic Power of Afche watershed, Bilehsawar

نویسندگان English

Fariba Esfandyari Darabad 1
Maral Abadkar Behrouz 2
Behrouz Nezafat Tekle 3
1 Department of Physical Geography, Faculty of Social Science, University of Mohaghegh Ardabili, Iran
2 Master student in Geology, Department of Economic Geology, Faculty of Basic Sciences, University Of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran
3 PhD student of Geomorphology ,Faculty of Social Science, University of Mohagheg Ardabili Ardabil Iran
چکیده English

The purpose of the current research is to evaluate the seismic power of faults in Bilehsawar area. In this research, Arc GIS software was used to draw maps and analyze them. First, using the 1:100,000 geological map of the Geological and Mineral Exploration Organization of the country in the studied basin, the faults (main and minor) were determined and their length was determined. Then the seismic power of the faults in the region was determined using the relations of Zare (1374), Nowrozi (1985) and Norouzi and Ashjajei (1978). According to the results, that the average seismic power in terms of Richter in faults Haji Mahmoud Qarakekil is 4.53, Gurchinlo Hajibuyok 4.09, Haji Ismail Iman Khan 4.37, Haji Ghadratkandi 4.80, Qeshlaq Aqborun 4.38, Shabikandi 5.03, Idealo 5.24, Kohl Qashlaq 4.56, Haji Nuresh Kandi 4.32, Qashlaq Mahmoodlar 4.47, Qashlaq Haj Akbar 4.39, Jahan Khanamlu 3.75 and Chai Qashlaghi Siab is 3.53. The results showed that the studied area, especially the central parts to the south of the basin due to the concentration of fault lines, is prone to seismicity and in general and there is a possibility of earthquakes with a magnitude greater than 4 on the Richter scale. Idealo, Shabikandi, and Haji Gharatkandi faults respectively have the highest seismic power in the region. Studies also show that there is a direct relationship between the seismic power of faults and the length of the fault.

کلیدواژه‌ها English

Seismic assessment
Tectonics
Bilehsavar basin
Earthquake
Active fault
[1] خدادادی جید، شاهین پورزینلی سعید. پهنه‌بندی لرزه‌ای شهر اردبیل با استفاده از تحلیل خطر قطعی و سیستم فازی مهندسی عمران مدرس.1401؛ 22(2): 57-43.
[2] Erdik M, Demircioglu M, Sesetyan K, Durukal E, Siyahi B. Earthquake hazard in Marmara region, Turkey. Soil Dynamics and Earthquake Engineering. 2004 Sep 1;24(8):605-31.
[3] ولی‌زاده قاسم. مطالعه ریسک لرزه‌خیزی منطقه اردبیل. پایان‌نامه کارشناسی ارشد گروه عمران. دانشکده فنی مهندسی. دانشگاه آزاد اسلامی واحد شاهرود. 1395؛ 80 صفحه.
[4]پرویزی فریبا، شعاعی غلام رضا. تحلیل احتمالی خطر زمین‌لرزه و لرزه‌خیزی شهر بندرعباس. اولین همایش بین‌المللی پژوهش و پیشرفت در علوم زمین. 1396؛ شیراز.
[5] آلگر کلود.  ناآرامی‌های زمین (زلزله و آتش‌فشان)- ترجمه درویش‌زاده، علی. چاپ اول. دانشگاه تهران. 1367؛ 194 صفحه.
[6] پورکرمانی محسن، آرین مهران. سایزموتکتونیک. ویرایش اول. شرکت مهندسی مشاور دزآب. 1376؛ 270 صفحه.
[7] نعمتی مجید. مبانی لرزه‌زمین‌ساخت با نگاهی ویژه به لرزه‎زمین‌ساخت ایران‌زمین. دانشگاه شهید باهنر کرمان. 1396؛ 299 صفحه.
[8] Lay T, Wallace TC. Modern global seismology. Elsevier; 1995 May 18.
[9] رابطی دنیا، ده‌بزرگی مریم، حکیمی‌آسیابر سعید، نوزعیم رضا. بررسی زمین‌ساخت فعال با استفاده از شاخص‌های ژئومورفولوژی در حوضه‌ سپیدرود البرز غربی. پژوهش‌های ژئومورفولوژی کمّی. 1397؛ 7(2): 157- 140.
[10] نگهبان سعید، درتاج دیانا. ارزیابی تکتونیک فعال حوضه‌ رودخانه سیروان با استفاده از شاخص‌های ژئومورفیک. هیدروژئومورفولوژی. 1398؛ 5(19): 209- 187.
[11] مقصودی مهران، جعفربگلو منصور، جعفری رضا. ارزیابی تکتونیک فعال در حوضه‌‌های حبله‌رود و کردان بر اساس شاخص‌های ژئومورفیک. جغرافیا و مخاطرات محیطی. 1399؛ 9(35): 77- 55.
[12] خلج محمد. ارزیابی فعالیت زمین‌ساختی حوضه‌ آبریز قروه دهگلان با استفاده از شاخص‌های ژئومورفیک. جغرافیا و توسعه. 1400؛ 19(62): 156- 133.
[13] عابدینی موسی، ایرانی ویدا، اسفندیاری درآباد فریبا. اثرات ژئومورفولوژیکی تکتونیک فعال و پهنه‌بندی خطر زمین‌لرزه با تأکید بر توان لرزه‌زایی گسل‌ها (مطالعه موردی: نمین، آستارا، تالش). جغرافیا و برنامه‌ریزی. 1401؛ 26(82): 160- 145.
[14] عابدینی موسی، پاسبان امیر حسام، نظافت تکله بهروز، پورقاسمی الهامه. بررسی فعالیت‌های نئوتکتونیکی با استفاده از شاخص‌های ژئومورفیک و توان لرزه‌زایی گسل‌ها (مطالعه موردی: حوضه‌ آبخیز کوزه‌توپراقی). مطالعات علوم محیط‌زیست. 1401؛7(2): 5052- 5043.
[15] Gorshkov A, Panza GF, Soloviev A, Brandmayr E. On the seismic potential of the Corsica–Sardinia block. Rendiconti Lincei. Scienze Fisiche e Naturali. 2021 Dec;32:715-28.
[16] Vorobieva I, Gorshkov A, Mandal P. Modelling the seismic potential of the Indo-Burman megathrust. Scientific Reports. 2021 Oct 27;11(1):21200.
[17] Jara-Muñoz J, Melnick D, Li S, Socquet A, Cortés-Aranda J, Brill D, Strecker MR. The cryptic seismic potential of the Pichilemu blind fault in Chile revealed by off-fault geomorphology. Nature Communications. 2022 Jun 11;13(1):3371.
[18] Yang C, Ji L, Yang Y, Su L, Wang Y, Shi H. Present-day activity and seismic potential of the north Qinling fault, southern ordos block, central China, as revealed from GPS data and seismicity. Frontiers in Earth Science. 2023 Jan 20;10:1058243.
[19] ولی‌زاده قاسم. مطالعه ریسک لرزه‌خیزی منطقه اردبیل. پایان‌نامه کارشناسی ارشد گروه عمران. دانشکده فنی مهندسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد شاهرود. 1395؛ 80 صفحه.
[20]مطالعات طرح آمایش استان اردبیل. جلد اول تحلیل وضعیت و ساختار. سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان اردبیل. 1391.
[21]اسدیان علی. گزارش نقشه زمین‌شناسی 100000 :1 گرمی (بیله‌سوار). سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور. 1994؛ 10 صفحه.
[22] نبوی محمد حسین. دیباچه‌ای بر زمین‌شناسی ایران. سازمان زمین‌شناسی کشور. 1355؛ 109 صفحه.
[23]میرزائی نوربخش، قیطانچی محمد رضا. پارامترهای مبنایی زمین‌لرزه‌های ایران. چاپ اول. انتشارات دانش نگار. 1381؛ 118 صفحه.
[24] اسدیان علی.  گزارش نقشه زمین‌شناسی 100000 :1 گرمی (بیله‌سوار)، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور. 1994؛ 10 صفحه.
[25] Lay T, Wallace T. Modern global seismology. Academic Press. London. U.K. 1995;  521p.
[26] آرین  مهران. لرزه‌زمین‌ساخت کاربردی.  چاپ اول. ناشر آثار نفیس. 1391؛ 304 صفحه.
 [27] Slemmons DB, McKinney  R. Definition of ‘active fault’. US Army Engineer Waterways Experiment Station, Soils and Pavements Laboratory Vicksburg. 1997; 77–8.
 [28] Daneshjoo F. Earthquake Engineering Lecture - Part 5- Earthquake Intensity and Magnitude. Tarbiat Modares University -Tehran- Iran. Technical Report. 2010.
[29]مجرب  مسعود، زارع  مهدی.  تعیین حریم مهندسی گسل شمال تهران. زمین. 1388؛ 4(1): 10- 1.
[30]میرزائی نوربخش، قیطانچی محمد رضا. پارامترهای مبنایی زمین‌لرزه‌های ایران. چاپ اول. انتشارات دانش نگار. 1381؛ 118 صفحه.
[31]عابدینی موسی، سرمستی نادر. ارزیابی فعالیت و توان لرزه‌زایی گسل تبریز با شاخص‌های ژئومورفیک. تکنیک سنجش‌ازدور و GIS. جغرافیا و پایداری محیط. 1394؛ 5(2): 47- 33.
[32] Nowroozi Ahmad., Mohajer-Ashjai A. Obserud and probable Intensity Zoning of Iran. Tectonophysics. 1978; p49.
[33] ماهنامه شبکه شتاب‌نگاری ایران. وزارت راه و شهرسازى. مرکز تحقیقات راه. مسکن و شهرسازی شبکه شتاب‌نگاری ایران. 1392؛10(5):10- 7.
[34]شعاعی ضیاء الدین.  ناپایداری شیب‎ها (زمین‌لغزش‌ها)- اصول و سازوکارهای وقوع. پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری. 1398؛ 30 صفحه.
[35] عابدینی موسی، پاسبان امیرحسام، نظافت تکله بهروز، پورقاسمی الهامه. بررسی فعالیت‌های نئوتکتونیکی با استفاده از شاخص‌های ژئومورفیک و توان لرزه‌زایی گسل‌ها (مطالعه موردی: حوضه‌ آبخیز کوزه‌توپراقی). مطالعات علوم محیط‌زیست. 1401؛7(2): 5052- 5043.
[36]اسفندیاری درآباد فریبا، نظافت تکله بهروز. ارزیابی و تحلیل فعالیت‌های نئوتکتونیکی و توان لرزه‌خیزی گسل‌ها (مطالعه موردی: حوضه آبخیز نیر). جغرافیا و روابط انسانی. 1402؛ 5(4): 590- 568.
[37] رجبی معصومه، آقاجانی کامیلا. بررسی گسل‌ها و توان لرز‌زایی و خطر زمین‌لرزه در مخروط افکنه‌های شمال شرق دریاچه ارومیه. جغرافیای طبیعی. 1389؛3(7): 14- 1.
[38] ایرانی ویدا، عابدینی موسی، اسفندیاری درآباد فریبا. مطالعه اثرات ژئومورفولوژیکی و نئوزمین ساخت با تأکید بر توان لرزه‌خیزی گسل‌ها و مخاطرات ناشی از آن‌ها (مطالعه موردی: نمین، آستارا، تالش). جغرافیا (برنامه‌ریزی منطقه‌ای). 1401؛ 12(4): 1054-1034.

  • تاریخ دریافت 13 اسفند 1402
  • تاریخ بازنگری 30 فروردین 1403
  • تاریخ پذیرش 19 اردیبهشت 1403